مشکل انتخاب موضوع برای پایان نامه و چند راه حل

    یکی از مشکلات عمده دانشجویان تحصیلات تکمیلی، انتخاب موضوع پایان نامه(thesis) کارشناسی ارشد و رساله(dissertation) دکتري است. در این نوشتار کوتاه به بررسی علل به وجود آمدن این مشکل و برخی از روشهای سودمند برای انتخاب موضوعات پژوهشی خواهم پرداخت. <?xml:namespace prefix = o ns = "urn:schemas-microsoft-com:office:office" />

    ابتدا لازم است به تفاوت موضوع و عنوان توجه كنيم. موضوع کلی است و در تحقیقات کمی همان متغیر وابسته است؛ متغيري كه پژوهش برای شناخت یا تبیین آن انجام می شود. اما عنوان موضوعی است که محدود تر شده است و در تحقیقات کمی شا مل متغیر یا متغیر های مستقل و بعضا" بيانگر جمعیت مورد بررسی و قلمرو زمانی و مکانی تحقیق است. برای نمونه "اعتماد اجتماعی" یک موضوع و " رابطه بین دینداری و اعتماد اجتماعی در بین دانشجویان تحصیلات تکمیلی دانشگاه علامه طباطبایی" یک عنوان است. در نوشتن عنوان پژوهش نیازی به نوشتن کلمه اضافی "بررسی" نیست.

    پیش از اینکه به روشهای انتخاب موضوع بپردازیم، لازم است بدانيم که چرا برخی از دانشجویان در انتخاب موضوعات پژوهشی مشکل دارند؟

علل بروز این مشکل را می توان به دو دسته تقسیم کرد: ۱)علل بیرونی شامل، فقدان راهنما و دانش علمی و ۲)علل درونی شامل، فقدان انگیزه علمی و هدف بلند مدت تحصیلی.

    اساتید منبع معتبری برای یافتن موضوعات پژوهشی هستند. بنابر این، نبود اساتید متخصص در حوزه های مورد علاقه دانشجویان، یکی از علل سردرگمی آنها در انتخاب موضوعات پژوهشی است. ضعف دانش علمی دانشجویان نیز یکی دیگر از علل بروز مشکل یافتن موضوعات پژوهشی است؛ دانشجوی جزوه نمی تواند موضوعات پژوهشی خوبی را بیابد. 

  برخی از دانشجویان راه را اشتباهی رفته اند و به خاطر عدم علاقه به رشته خود، انگیزه علمی لازم برای انجام پژوهش را ندارند. بنابر این طبیعی است که در یافتن موضوعات پژوهشی نیز چندان موفق نباشند. مهمتر از همه موارد فوق، نبود اهداف بلند مدت در میان دانشجويان است. این دسته از دانشجویان مصداق این جمله از گربه خندان در داستان " آلیز در سر زمین عجایب" هستند که : اگر نمی دانید به کجا می روید مهم نیست کدام راه را انتخاب می کنید(۱). برای نمونه اگر دانشجوی کارشناسی ارشد جامعه شناسی هنوز نمی داند که با تحصیل در این رشته چه هدفی را دنبال می کند، مهم نیست که موضوع پایان نامه اش چه چیزی باشد. درست همین "مهم نبودن" است که مشکل می آفریند. زیرا موضوع باید دست کم برای پژوهشگر مهم باشد. 

    پیش از اینکه به روش های انتخاب موضوع بپردازیم باید نکته ی بسیار مهمی را مد نظر قرار دهیم و آن اینکه موضوع پژوهشی ما باید در محدوده رشته تخصصی خودمان باشد. البته این بدین معنی نیست که باید بین علوم حصاری وجود داشته باشد و متخصصان هر رشته در آن حصارها محصور باشند. بدین معناست که گام نهادن به حوزه های پژوهشی خارج از تخصص ما، می تواند در کوتاه مدت ـ و به ویژه برای تدوین پایان نامه ـ مشکل آفرین باشد. استاد حسن سرایی(۲) در این رمینه یک فرمول دارد: متغیر مورد تبیین(وابسته)باید در حوزه تخصصی خودمان باشد، اما متغیر های مستقل می توانند از رشته های دیگر باشند. برای مثال " رابطه هوش(x) و  بزهکاری اجتماعی(Y) " جامعه شناختی است اما رابطه هوش(x) و پیشرفت تحصیلی(Y) " آموزشی است.  با اینکه هوش بحثی روانشناختی است اما بزهکاری اجتماعی و پیشرفت تحصیلی به ترتیب جامعه شناختی و آموزش شناختی است. بنابراین این دو موضوع را می توان به ترتیب در رشته جامعه شناسی و آموزش مورد بررسی قرار داد. در روشهای کیفی که از ابتدا متغیر های مستقلی نداریم و یا اصولا به دنبال تبیین علی نیسیتم، لازم است پدیده مورد بررسی در حوزه خودمان باشد. تشخیص این امر توافقی(بین متخصصان) است و نمی توان آن را مانند روشهای کمی فرموله کرد.

   برای یافتن موضوع پژوهشی روشهای زیادی وجود دارد که به ۴ مورد از آنها اشاره می شود. روش اول مطالعه پژوهش های پیشین است. مطالعه پژوهش های پیشین می تواند الهام بخش موضوعات پژوهشی جدیدی باشد. برای نمونه ممکن است پژوهشی صرفا" به "سنجش میزان اعتماد به رسانه ها" پرداخته باشد و ما تصمیم بگیریم در مورد "عوامل موثر بر میزان اعتماد به رسانه ها" پژوهش کنیم. ضمن اینکه برخی از پژوهشگران در بخش پیشنهادات، موضوعاتی را به عنوان مکمل پژوهش خود، به پژوهشگران بعدی پیشنهاد می کنند. اینترنت می تواند یک منبع موثر برای بررسی پژوهش های پیشین باشد، اما باید توجه داشته باشیم که اینترنت جنگل ICT است و هر چیزی که در درون شبکه است، الزاما از نظر علمی معتبر نیست.

 روش دوم مطالعه نظریه هاست. نظریه ها مباحثی را مطرح می کنند که می توان آنها در به صورت تجربی و در قالب پژوهشی آزمود. برای نمونه ممکن است نظریه های ارتباطات به رابطه تلویزیون و خشونت کودکان پرداخته باشند. ما می توانیم " تاثیر تلویزیون بر خشونت در میان کودکان" را موضو ع پژوهشی خود قرار دهیم. پژوهش های منتج از نظریه ها به دلیل داشتن پشتوانه نظری، بسیار ارزشمند هستند.

روش سوم مشاهده و مطالعه اکتشافی است. همه ما در زندگی روزمره خود با مسایلی روبرو می شویم که می توان برخی از آنها را در قالب پژوهشی بررسی کرد. برای نمونه اگر هر روز ساعاتی از عمر مان در پشت ترافیک تلف می شود، می توانیم "علل بروز ترافیک های سنگین شهري" را تحت عنوان یک پژوهش بررسی کنیم. همچنين می توانیم با یک مطالعه اکتشافی در پارکی، به یک موضوع پژوهشی در مورد معتادان حاضر در آن پارک برسیم.

 روش چهارم استفاده از جدول کلمات تخصصی است که من آن را از استاد سرایی آموخته ام. این روش همانند جدول ضرب است که در ردیف اول آن کلمات تخصصی رشته خودمان را می نویسیم و همانها را دوباره در اولین ستون جدول تکرار می کنیم. از تقاطع این کلمات تخصصی موضوعات جالبی به دست می آید. عیب این روش در این است که ممکن است موضوع بدست آمده، مورد علاقه ما نباشد. این مشکل باافزودن کلمات تخصصی به جدول و افزايش تنوع در عناوین به دست آمده برطرف می شود. برای اینکه موضوعات بدست آمده را به عنوان تبدیل کنیم می توانیم از  سه کلمه"سنجش" "رابطه" و "تاثیر" استفاده می کنیم. اگر ارتباط بین کلمات سطر و ستون منطقی نبود آنها را نادیده می گیریم و موارد بعدی را امتحان می کنیم.

 

 

 ----------------

 اعتماد اجتماعی

 دينداری

 طبقه اجتماعی

 تحصيلات

 اعتماد اجتماعی

 ---------------

 

 

 

 دينداری

 

 --------------

 

 

 طبقه اجتماعی

 

 

 -------------

 

  تحصيلات

 

 

 

 ---------------

 

 برای مثال می توان از اين جدول به عنوان"رابطه بين تحصيلات و دينداری در بين دانشجويان دانشگاه تهران" رسيد.

اگر در این روش موضوعات زیادی به دست آمد و زیاد بودن موضوعات برایمان مشکل آفرین شد، بهتر است آنها را بر اساس علاقه و توانایی خودمان اولویت بندی کنیم و به استاد راهنما نشان دهیم. موضوع مورد علاقه مشترک ما و استاد می تواند موضوع خوبی برای پايان نامه  باشد.

 

 

****************************************************************

۱.نگاه کنيد به مقدمه کتاب فناوری برای آموزش

۲. تاثیر پذیری روش شناختی بلاگر از استاد حسن سرایی، بسیار بیشتر از آن است که در  این نوشتار کوتاه منعکس شده است.

 

/ 6 نظر / 16 بازدید
maryam

خیلی عالی بود لطفا آدرس ایمیل خودتون رو برای من بفرستید

علي

سلام . ممنون از راهنمايي هاتون جدا استفاده كردم. روش جدولي كه فرموديد روش خوبيه فقط مشكل اينه كه كلمات تخصصي رشته من (علوم و صنايع غذايي) فوق العاده گسترده است. و هر درس اون كلي كلمه تخصصي داره. دوم اينكه هزينه ي كار مورد علاقه من (كه كار روي سم شناسي مواد غذايي هستش) خيلي بالاست. آيا مرجعي هست كه بار هزينه رو از دوش ما برداره؟ ممنون از راهنمايي هاتون

باور

خیلی عالی بود ممنون

reza

باسلام موضوعات نوی فرهنگی اجتماعی دوست دارم لطف بفرمایید راهنمایی کنید.ارشد جامعه شناسی .باتشکر

gh.sh

از زحمتی که کشیدید ممنونم.خیلی خوب بود