جامعه شناسی چه ربطی به IT دارد؟

 

     این پرسش را از من زیاد پرسیده اند. چون جامعه شناسی یکی از رشته های علوم اجتماعی (اقتصاد، مدیریت، آموزش، روانشناسی و ...)و IT یکی از رشته های مهندسی است. این پرسش برای خود جامعه شناسان و مهندسان IT بیشتر از سایرین مطرح می شود. به این خاطر که اکثریت جامعه شناسان (ایرانی) سواد IT ندارند و یا در حوزه های نوین جامعه شناختی پژوهش نمی کنند و اکثر مهندسان IT نیز ذهنیت منفی نسبت به ظرفیت های فناوری در علوم انسانی و اجتماعی دارند.

    اجازه بدهید چند مورد عینی را ذکر کنم. سال گذشته با مدیر گروه جامعه شناسی(همان علوم اجتماعی در دوره لیسانس) صحبت می کردم. به ایشان گفتم که مایل هستم در دوره دکترا در زمینه جامعه شناسی IT و جامعه اطلاعاتی تحقیق کنم. ایشان گفتند پس شما می خواهید IT بخوانید. توضیح بیشتر من برای قانع کردن ایشان در مورد وجود حوزه جدیدی به نام جامعه شناسی IT بی فایده بود. البته داستان به اینجا ختم نمی شود و متاسفانه گروه جامعه شناسی دانشگاه Western Ontario  کانادا نیز به این نتیجه رسیده بود که من درخواست پذیرش دوره دکترا را اشتباهی به گروه جامعه شناسی داده ام و می بایست مدارک خود را به گروه مطالعات اطلاعات و رسانه ها می فرستادم. مدیر تحصیلات تکمیلی با وجود 40 استاد در گروه جامعه شناسی، گفته بود کسی را برای راهنمای پایان نامه دکترای من ندارند و این برای من خیلی آموزنده بود. درخواست پذیرش من به خاطر یک عضو بسیار برجسته این گروه از دانشکده رسانه ها بود . ولی ظاهرا ایشان را که یک سال سابقه استخدامی داشت خوب نشناخته بودند و یا برای پایان نامه دکترا مناسب ندانسته بودند. به هر حال من فضولی کردم و از طریق e-mail توانایی های تخصصی ایشان را به تمام اساتید گروه معرفی کردم.

      مورد دوم مربوط به یک استاد راهنما ست. در جلسه دفاعیه سعيد(يکی از دوستان، با اسم مستعار ) در دوره  کارشناسی ارشد رشته ... در دانشگاه ... شرکت کرده بودم. استاد راهنمای ایشان یکی از متخصصان برجسته در حوزه کاری خودش بود. استاد مشاور نیز از همان دانشگاه بود و در آن زمان به خارج از کشور سفر کرده بود. سعيد پایان نامه را از طریق e-mail به ایشان فرستاده بود و استاد مشاور(اینترنتی)، قبل از استاد راهنما نظرات خود را نیز از طریق e-mail و نامه به دانشجو ی خود منعکس کرده بود. استاد راهنما که می دانست مشاور پایان نامه در خارج از کشور است به سعيد گفته بود: ایشان چگونه پایان نامه را به این زودی خوانده است؟!!! (مشکوک می زنه؟!!! مگه e-mail به این زودی دستش رسیده؟!!!).

سعيد به پیشنهاد من آدرس e-mail خودش را نیز در پایان نامه آورده بود تا اگر کسی در همان موضوع نیاز به کمک و راهنمایی داشته باشد، بتواند با ایشان تماس بگیرد. چون قبلا یک نفر به اسم ایشان در Yahooe-mail  باز کرده بود آدرسe-mail  سعيد بخشی از نام خانوادگی بود و نه همه آن. مثلا به جای email@yahoo.com شده بود ema@yahoo.com استاد راهنما در جلسه دفاع تصور کردند که سعيد خواسته است فامیلی خودش را به انگلیسی بنویسد و آنرا اشتباه نوشته است بنابراين با لحن حکیمانه ای گفتند: "چرا فامیلی ات را ناقص نوشته ای؟" سعيد محترمانه توضیح داد ولی مثل این بود که بخواهیم برای یک شخص ناآشنا به اینترنت، در مورد وبلاگ توضیح دهیم. 

  فرض کنید که در چنین جلسه ای یک مهندسIT نیز شرکت کرده بود. با مشاهده آن وضعیت
نمی توانست نگرش خوبی نسبت به علوم انسانی و اجتماعی داشته باشد. و اگر سعيد از همان دانشکده می گفت که من در مورد
e-learning کار می کنم مهندسان IT حق داشتند به دیده تردید بنگرند. بر می گردم به پرسش اصلی. جامعه شناسی چه ربطی به IT دارد؟

  

    علت دیگر مطرح شدن این پرسش ضعف ارتباط میان رشته هاست. این ضعیف ارتباط میان رشته ای  نیز 1) به ساختار برنامه ریزی درسی در وزارت علوم و 2) به ناتوانی ما ایرانی ها در انجام کار گروهی بر می گردد. به خاطر دارم که در دانشکده خودمان جوی حاکم بود که می بایست استاد راهنما حتما از دانشکده خودمان انتخاب می شد و مسئولان دانشکده اینگونه تصور می کردند که اگر استادی از دانشکده ها یا دانشگاههای دیگر پایان نامه دانشجویان را راهنمایی کند برای آنها افت دارد و دوست داشتند بگویند ما همه نوع متخصصی را در گروه و دانشکده داریم. البته من در پایان نامه خودم اندکی این جو را شکستم چون استاد راهنما از گروه خودمان، استاد مشاور از گروه دیگر در همان دانشکده و استاد داور از دانشگاه تهران بود.

   استاد محمد عبدالهی ـ عضو گروه جامعه شناسی دانشگاه علامه- برای کاهش ضعف ارتباط بین رشته ها و تقویت علوم اجتماعی طرحی را با عنوان "باز سازی علوم اجتماعی در ایران" به وزارت علوم داده اند که در صورت اجرا شدن، هم ورودی های علوم اجتماعی با  IQبالاتر انتخاب می شوند و هم رشته ها به صورت اصلی(major) و فرعی (minor) در می آید. در این صورت یک دانشجوی جامعه شناسی می تواند تخصص اصلی خودش را جامعه شناسی و تخصص فرعی(گرایش) خودش را IT  انتخاب کند و یک جامعه شناس برجسته IT شود.

      این مقدمه طولانی برای این بود که بگویم چرا جامعه شناسی به IT مربوط است. جواب ساده است. چون IT جامعه را به صورت بنیادین دگر گون کرده است، جامعه موضوع جامعه شناسی است، پس جامعه شناسی برای شناخت جامعه امروز ، نیاز مند شناخت IT است.       

    تغییرات ناشی از IT آنقدر وسیع و بنیادین است که جامعه شناسی را نیز دگرگون کرده است. من این نکته را در پژوهش کارشناسی ارشد خودم با تمام وجود درک کردم. ما نظریه هایی را خوانده بودیم که قدرت تبیین پدیده های نوین سایبری(اینترتی) را نداشتند و من برای جبران این ضعف از نظریه های جامعه اطلاعاتی و رسانه ها استفاده کردم. اما چنانچه در صفحات اول پایان نامه گفته ام، نظریه های جامعه شناسی باید با نظریه های ارتباطات تلفیق شود تا بتوان به فرا نظریه ای رسید که قدرت تبیین پدیده های جدید اجتماعی ـ سایبری را داشته باشد. اما این پدیده های نوین اجتماعی ـ سایبری کدامند؟ هویت online ، گروههای مجازی، فرهنگ مجازی، دولت الکترونیک، اجتماع online، شکاف دیجیتال و پدیده هایی نظیر اینها.

      این همه تغییر اجتماعی را چه عاملی به وجود آورده است؟ جواب دو حرفی است. بله IT. فناوری اطلاعات نه تنها جامعه را دگر گون کرده است بلکه رشته های علوم انسانی و علوم اجتماعی را نیز دگرگون نموده است. خیلی بی پرده به خوانندگان محترم این وبلاگ می گویم که باید  نظریه های پیشین را دور بریزیم و دوباره نظریه پردازی کنیم و اگر نظریه ای ارایه دادیم با سرعتی که IT تغییر می کند آن را بازسازی کنیم. جامعه شناسان پیشرو در حوزه فناوری، جامعه شناسی نوین عصر اطلاعات را ـ Cybersociology ـ جامعه شناسی سایبری نام نهاده اند. جامعه شناسان امروزی یا باید سایبری باشند و یا بروند بقالی بکنند. مانوئل کستلز ـ استاد بازنشسته جامعه شناسی در واحد برکلی دانشگاه کلیفرنیا ـ برجسته ترین جامعه شناس IT و جامعه اطلاعاتی است. سفارش او به
جامعه شناسا ن نسل جدید بسیار تامل بر انگیز است. وی می گوید: جامعه شناسان امروزی نه تنها باید توانایی استفاده از نرم افزار های آماری را داشته باشند بلکه باید بتوانند خودشان نرم افزار بنویسند تا از میان انبوهی از داده های درست و غلط استنباط پژوهشی قابل دفاعی داشته باشند.!!!!!!!!!!!

     قبل از اینکه IT به صورت امروزی مطرح شود ما جامعه شناسی علم و فناوری(به معنی عام) و جامعه شناسی رسانه ها را داشته ایم و بنابر این جامعه شناسی آن چنان هم با فناوری بیگانه نیست اما همانگونه که گفتم فناوری اطلاعات آن چنان تغییراتی در جامعه ایجاد کرده که ضرورت شکل گیری حوزه پژوهشی ویژه ای با عنوان جامعه شناسی IT را غیر قابل انکار نموده است. برای نمونه اگر بخواهیم ببینیم که چرا در استفاده از IT در کشورمان شکاف جنسیتی وجود دارد و به عبارتی دیگر چرا میزان دسترسی و استفاده از IT در بین زنان و مردان به یک اندازه نیست باید به جامعه شناسی مراجعه کنیم که تخصص اش جامعه شناسی جنسیت است و IT هم می داند. ایشان بهترين پاسخ را به این پرسش خواهند داد.

    ممکن است تا اینجا چنین تصور کرده باشید که IT فقط جامعه شناسی را اینگونه تغییر داده است. اما اینطور نیست اکثر رشته های علوم اجتماعی همانند جامعه شناسی، سایبری می شوند. مدیریت IT، آموزش شناسی IT(اصطلاح از من)، روان شناسی IT، اقتصاد IT و حقوق IT را نیز به جامعه شناسی IT اضافه کنید. یکی از دوستان روان شناس گفتند: چنین به نظر می رسد که رشته هایی که دیر تر از فلسفه جدا شده اند(مثل جامعه شناسی) ارتباط بیشتری با IT دارند.اين نکته جالب است. چون اکثر رشته های مذکور این چنین هستند. IT نه تنها موجب ایجاد گرایشهای جدید در رشته های علوم اجتماعی و انسانی شده است، بلکه خود رشته ها را نیز به صورت اساسی دگر گون ساخته است. Cyberpsychology به معنی روانشناسی با گرایش IT نیست بلکه به معنی علم نوین روانشناسی در عصر IT است. این رشته باید بتواند بجای معتادان مواد مخدر، معتادان اینترنتی را درمان کند. زیرا اعتیاد به اینترنت یک پدیده نوین روانشاختی (و جامعه شناختی) در جامعه اطلاعاتی است. اگر می خواهید شما هم سایبری باشید 1ـ به رشته خودتان مسلط باشید(اگر عددی بگویم 80 درصد)    ۲ ـ 20 درصدی هم IT بدانيد.

در مطلب بعدی سعی خواهم کرد برخی از جامعه شناسان، روانشناسان، آموزش شناسان، اقتصاد دانان و حقوق دانان سایبری را معرفی کنم.

 

سایبری باشید در طبیعت دل انگیز.

 

 

 

 

 

 

/ 2 نظر / 17 بازدید
A.R.M

thanks for correcting the story and also using a nickname. have a nice time and don't forget to reply emails, otherwise you may have that dream again. Regards

taranomez

سلام،خوبيد،مطالب خوبی نوشته بوديد،با توجه به رشته تحصيليم اميدوارم خيلی به دردم بخوره.پايدار باشيد